EuroRAP verkefnið á Íslandi.

EuroRAP eru samtök 25 bifreiðaeigendafélaga í jafnmörgum löndum Evrópu, stofnuð árið 2000 að frumkvæði FIA, alþjóðasamtaka bifreiðaeigendafélaga. Auk FIA eru 14 opinberar stofnanir nokkurra Evrópulanda, t.d sænska Vegagerðin, TRL í Bretlandi og fleiri stuðningsaðilar við EuroRAP.  Þá eru Evrópusambandið, FIA Foundation, Toyota Motor Company og AA Trust í Bretlandi fjárhagslegir bakhjarlar. Hlutverk EuroRAP er að framkvæma gæðamat á vegum út frá slysasögu og mati á öryggi veganna samkvæmt samhæfðum aðferðum. EuroRAP er systurverkefni EuroNCAP, sem árekstrarprófar bíla og gefur stjörnur miðað við öryggi. Meginmarkmið beggja verkefnanna er að fækka verulega banaslysum og alvarlegum slysum í umferðinni.  Félag Íslenskra Bifreiðaeigenda FÍB er aðili að EuroRAP og sér um framkvæmd þessarar úttektar á Íslandi.

EuroRAP verkefnið felst í því að vegir eru skoðaðir með tilliti til öryggisþátta í umhverfi þeirra. Sérbúnum skoðunarbíl er ekið um vegina og tæknibúnaður í honum, ásamt sjónrænni skoðun, safnar gögnum um vegina og umhverfi þeirra með tilliti til slysahættu fyrir vegfarendur. Úr þessum gögnum er síðan unnið sérstakt áhættumat og áhættukort fyrir heildarvegi og vegarkafla. Áhættumatið verður síðan leiðbeinandi fyrir ökumenn, fyrir veghaldara og vegagerðarfólk um hvað skal gera til að draga úr slysahættu á vegunum og hvernig nýir vegir verði best úr garði gerðir til að slysahætta verði sem minnst. Upplýsingarnar eru einnig mjög mikils virði fyrir stjórnmálamenn og þá sem taka ákvarðanir um framkvæmdir við vegagerð.  Gefnar eru stjörnur fyrir hvern vegarkafla frá einni stjörnu til fjögurra. Markmiðið er að fá sem flestar stjörnur.

EuroRAP verkefnið skiptist í tvo megin kafla.  Áhættukort (RRM) og öryggisskoðun vega (RPS).  RRM er skammstöfun fyrir “Risk Rate Maping” og RPS er skammstöfun á “Road Protection Score”.  Áhættukortin eru gerð þannig, að öll alvarleg umferðarslys yfir 5 ára tímabil eru greind niður á veghluta vegakerfisins og lengd vegkafla og umferðarmagn (ÁDU) vegið með.  Úr þessu er síðan unnið kort sem sýnir þá vegakafla sem hafa versta slysatíðni með tilliti til umferðarmagns.  Slíkt kort er núna í vinnslu í Bretlandi fyrir Ísland.  Öryggisskoðunin er það sem unnið hefur verið að undanfarin 3 ár.

Samkvæmt EuroRAP kerfinu, þá eru þeir vegir sem skoðaðir eru teknir út á þriggja ára fresti.  Með því móti er árangur mældur (Performance Tracking), sem er lokaþáttur bæði áhættukortana (RRM) og öryggisskoðunarinna (RPS).


Samstarfsaðilar í EuroRap verkefninu

          


Styrktaraðilar bílsins


                               

Verkefnið hófst með samstarfi við Samgönguráðuneytið, Umferðarstofu og Vegagerðina árið 2005.  Í upphafi árs 2006 voru skoðaðir 175 km. í forkönnun, með aðstoð frá Svíþjóð, þar sem skoðunarteymi frá verkfræðistofunni SWECO þjálfaði og prófaði tæki og gögn.  Skýrsla eftir þá prófun var birt miðju ári 2006.  

Hér gefur að líta skýrslu 2006  

Samtals hafa nú verið skoðaðir 2.450 km. af vegakerfinu.  Sú vinna var framkvæmd á árinu 2006 og lauk í september 2007.  Niðurstöðurnar voru unnar í Svíþjóð settar fram í kortum.   Skýrsla var unnin og birt á Umferðarþingi 2008. 

Hér gefur að líta skýrslu 2007-2008

 Í skýrslunni eru kort og töflur yfir þá vegi sem skoðaðir hafa verið.  Bæði er heildarniðurstaða birt yfir landið, en einnig verða kort sem sýna hliðar vega, miðjuskiptingu og vegamót, ásamt öllum skráningum sem gerðar eru á vegunum.  Töflurnar sýna einkunagjöf allra veganna, ásamt stjörnugjöf.

            Niðurstöðurnar sýna að margt þarf að gera til að bæta öryggi vega á Íslandi.  Sérstaklega er áberandi hve mikið er um hátt fall fram af vegum.  Í því sambandi má nefna, að meira en 5 metra hátt fall er fram af vegum á 720 km. af hliðum vega þar sem skoðun hefur farið fram.  Einnig vekur athygli hve mikið er jafnframt um góða kafla, sem fá 4 stjörnur vegna öryggissvæða við vegi.  Í samanburði við önnur Evrópulönd með svipaða vegi, kemur skógleysið okkur til góða, en þar eru tré við vegi aðalástæða þess að einkunargjöfin er lág á slíkum svæðum.

            Við þessa vinnu hafa ýmsir annmarkar komið í ljós, sem menn gerðu sér ekki grein fyrir áður.  Þar er fyrst að nefna ljósastaura, svo kallaða brotstaura, sem eiga að gefa eftir við árekstur.  Í ljós hefur komið að þessir staurar eru ekki samkvæmt Evrópustöðlum um slíka staura og hafa ekki verið árekstraprófaðir.  Fjöldi staura hefur ekki virkað sem skyldi, þannig að alvarleg slys og banaslys hafa hlotist af. 

Í þessu sambandi má einnig nefna of stutt og fá vegrið, breiddir vega, skurði og grót við vegi, viðhald á varnarvirkjum,  og hluti við vegi sem ekki eru af réttri gerð.  Nánar er fjallað um þessi atriði í áðurnefndri skýrslu.

            Á árinu 2008 voru skoðaðir rúmlega 1.150 km. til viðbótar.  Þar með er Ísland fyrsta Evrópulandið til að ljúka fyrstu yfirferð á vegagerfinu, sem ástæða er til að taka út.  Þar er um að ræða nánast alla vegi sem eru með bundnu slitlagi og mesta umferðarmagninu.  Samtals hafa því um 3.600 km. verið skoðaðir á Íslandi.

Þá hefur FÍB gerst aðili að systurverkefni EuroRAP sem er EuroTAP, en það verkefni er hliðstæð öryggisúttekt á jarðgöngum.  Ætlunin er að sú úttekt mun hefjast á árinu 2009 samhliða áframhaldandi skoðunum, úrvinnslu og kynningu á  EuroRAP niðurstöðunum vítt og breitt um landið meðal fagaðila og stjórnmálamanna..

Myndvinnsla og videogerð er nokkuð sem má nefna aukaafurð af EuroRAP verkefninu.  Þegar verið er að skoða vegina, er video upptökuvél eitt af þeim búnaði sem notaður er við gagnaöflun.  Myndavélin er staðsett í framrúðu mælingabílsins og eru teknar myndir af öllum veghlutum sem skoðaðir eru í báðar áttir, ásamt hljóðritun á því sem sagt er um borð.  Þessar upptökur voru hugsaðar sem afritun af skoðuninni samkvæmt EuroRAP handbókinni.  Í ljós hefur komið að myndefni af þessu tagi er ekki til af vegakerfinu og því kom upp sú hugmynd að safna þessu saman skv. veghlutum Vegagerðarinnar og gera þetta efni aðgengilegt fagaðilum eins og veghönnuðum og vegagerðarfólki, lögreglu, rannsóknarnefnd umferðarslysa og fleiri aðilum.

EuroTAP er nýtt verkefni sem ákveðið hefur verið að hefja á árinu 2009.  Þetta er systurverkefni EuroNCAP og EuroRAP, sem er öryggisúttekt á veggöngum.  FIA Foundation hefur samþykkt fjárstyrk fyrir hluta verkefnisins.  Ætlunin er að gera útttekt á 2 – 3 veggöngum á Íslandi og byrja á Hvalfjarðargöngum.  EuroTAP úttektir hafa nú verið framkvæmdar á 150 veggöngum í Evrópu og er mjög nauðsynlegt, með tilliti til krafna Evrópusambandsins um öryggi vegganga.

Mælingar vega (RPS) á árinu 2009 eru áætlaðar 465 km.  Hér er verið að hefja aðra umferð á öryggisskoðun vega á Íslandi í samræmi við EuroRAP kerfið.  Þeir vegir sem skoðaðir verða eru hlutar af vegi 1 hringveginum og allur vegur 41 Reykjanesbraut.  Þessir vegarkaflar voru skoðaðir árið 2006 og því komið að annarri umferð með viðbótum og nýjum búnaði, eins og EuroRAP kerfið gerir ráð fyrir.  Með þessu fæst líka fyrsti samanburður á úrbótum, (Performance Tracking) sem er lokahluti EuroRAP eins og áður er greint.  Einnig er gert ráð fyrir skoðun á nokkrum vegum sem ekki hafa verið skoðaðir fyrr, en sú áætlun er enn í mótun í samvinnu við Vegagerðina.

Ólafur Guðmundsson.

Tæknistjóri EuroRAP á Íslandi.